Gia phả Vũ tộc ghi: Vào thể kỷ thứ 9, một lần qua đất này, sớm nhận ra sự trù phú, cụ đã cùng dân khai hoang vùng chằm Trạch và lập ấp Khả Mộ. Từ đó trên huyện Đường An, lộ Hồng Châu, có địa danh Mộ Trạch gắn liền với một đạo cao, đức trọng, ngày ngày dạy học cho con em trong vùng và bốc thuốc cứu nhân độ thế. Cụ Vũ Hồn mất ngày 3 tháng 12 năm Quý Dậu, thọ 49 tuổi. Dân thương mến lập đền thờ ở ngay nơi cuh ngồi dạy học. Đã hơn 10 thế kỷ, Mộ Trạch là mẫu mực của làng quê hiếu học. Tiếng thơm của làng đã được dân gian truyền tụng: "Thóc làng Nhữ, chữ làng Chằm". Gần đây, người cả nước gọi Mộ Trạch là "Làng tiến sĩ".

       Quả vậy, theo các tư liệu nghiên cứu hiện còn, chỉ tính từ năm 1304 đến năm 1754, trong khoảng 450 năm, Mộ Trạch đã có 36 người đỗ Tiến sĩ: 5 người họ Lê, 1 người họ Nhữ, 29 người họ Vũ. Trong số này, có một người làm tể tướng, 4 người làm bồi tụng, 14 người làm thượng thư, 5 quận công... mà đến nay, công danh hành trạng của nhiều người vẫn được sử sách nhắc tới.

       Đó là Vũ Nạp đỗ Ất khoa (đứng thứ hai sau trạng nguyên, thời kỳ này chưa có tiến sĩ) năm 1247, văn võ song toàn, làm phó tướng của Trân Quốc Bảo, tham gia cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông. Khi Trần Quốc Bảo tử trận, ông Nạp lên thay và đã chỉ huy trận đánh lớn ở cửa sông Bạch Đằng, bắt sống các tướng giặc Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp. Đầu thế kỷ 15 làng có Lê Thiếu Dĩnh tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, được phong công thần và cử đi sứ phương Bắc. Sau đó, Mộ Trạch lại có Vũ Dự tham gia trừ Phạm Đồn, Phạm Ban, đưa Lê Thánh Tông lên ngôi vua năm 1460, được phong Minh nghĩa công thần. Vào thời cuối Lê, Mộ Trạch có Vũ Trác Oánh cùng Nguyễn Cừ, Nguyễn Tuyển lãnh đạo nhân dân Hải Dương chống tham quan ô lại.

        Cùng với việc lập công giữ nước, Mộ Trạch còn là nơi sản sinh nhiều danh nhân văn hoá, trực tiếp đóng góp trí tuệ xây dựng đất nước. Đó là: Vũ Hữu đỗ Hoàng giáp năm Quý Mùi (1463), khi mới 20 tuổi, làm Lễ bộ thượng thư, nhà thiết kế tài danh, tính toán xây dựng điện Kính Thiên, số gạch không thừa thiếu một viên. Ông là tác giả bộ "Lập thành toán pháp". Vũ Quỳnh đỗ Hoàng giáp năm Mậu Tuất (1478) năm 26 tuổi. Ông là người bác học, hiểu cổ, có đặc tài sử quán, có sách "Đại Việt thông khảo" truyền ở đời, lại cùng Trần Thế Pháp soạn Linh Nam chính quái. Con rể ông Vũ Quỳnh là Lê Nại đỗ trạng nguyên khoa Ất Sửu (1505) được dân tôn là trạng ăn, trạng chữ. Thế kỷ 17 làng có Vũ Duy Đoán đỗ tiến sĩ năm Giáp Thìn (1664) là tác giả Liễu đình ký và Tràng an tập. Con trai ông là Vũ Duy Khuông đỗ tiến sĩ khoa Bính Thìn (1736) tác giả bộ "Công dư tiệp ký" nổi tiếng.

         Trong chuyện thi cử Mộ Trạch xuất hiện nhiều chuyện lạ. Khoa thi năm Bính Thân ( 1656 ) cả nước chỉ lấy đỗ sáu người thì họ Vũ ở Mộ Trạch đã chiếm ba. Vua Tự Đức nổi tiếng hay chữ, nhớ chuyện này đã phải thốt lên: " Nhất gia bán thiên hạ" ( Nghĩa là, một nhà bằng nửa nước). Khoa thi năm Kỷ Hợi ( 1659) làng lại có bốn vị đỗ đồng tiến sỹ là Vũ Cầu Hối, Vũ Công Đạo, Vũ Bật Hài và Lê Công Triều. Họ Vũ ở Mộ Trạch có nhà ba đời nối nhau thi đỗ được Vua ban Thế Khoa Đường.

        Trải nhiều thế kỷ, con cháu họ Vũ tỏa đi làm ăn ở khắp nơi nhưng vẫn giữ truyền thống hiếu học. Tính trong cả nước, sau chín thế kỷ, họ Vũ đã có hơn 160 người đậu Tiến sỹ. Nhiều người làm nghề dạy học trên đất Thăng Long. Tiêu biểu nhất là Thám hoa Vũ Thạnh mở trường đại tập trên đất Hào Nam có công rèn cặp 70 người đỗ đại khoa. Tiếp đến là trường Hồ Đình của Vũ Tông Phan đặt tại thôn Tự Thát, phường Báo Thiên ( Khu vực báo Nhân dân bây giờ). Ông làm đốc học sau lui về dạy học đào tạo được nhiều người tài như: Nguyễn Tư Gián,  Lê Đình Diên, Nguyễn Trọng Hợp... Vũ Tông Phan được Vua Tự Đức ban khen bốn chữ: Đào thục hậu tiến. Đó là Vũ Phạm Hàm (1864-1906) khi làm giáo thụ phủ Kiến Thuỵ còn đi thi hội đậu hội nguyên, được bổ đốc học Hà Nội sung Đồng Văn Quán. Đầu thế kỷ 20, họ Vũ lại sinh ra Vũ Đình Liên, nhà thơ, nhà giáo Nhân dân, tác giả bài thơ "Ông đồ" nổi tiếng. Cách mạng Tháng tám thành công, cử nhân luật Vũ Đình Hoè đã tham gia Chính phủ, được Hồ Chủ Tịch cử làm Bộ trưởng Giáo dục đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

        Hơn nửa thế kỷ qua, dưới chế độ mới, hàng trăm con em làng Mộ Trạch đã tốt nghiệp đại học, trong đó có trên hai chục tiến sĩ. Có cả nhà gồm bố mẹ, anh chị em đều có trình độ đại học.

(Trần Văn Mỹ - Theo Vũ tộc tinh Hoa Hải Phòng)